Hoe we cartridge-contacten testen voor ze in het archief gaan

Waarom de drie stappen

De meeste retro-cartridges die hier binnenkomen zijn dertig tot veertig jaar oud. In die tijd ontwikkelt de elektronica op het printplaatje langzaam een laagje — oxide op de koperen contacten, stof in de plastic behuizing, soms een dunne film van nicotine als de cartridge tien jaar in een rookerskamer heeft gelegen. Niets van dat is onomkeerbaar, maar het verschil tussen een cartridge die direct werkt en een die je drie keer met de hand aandrukt voor de console hem leest, is bijna altijd de staat van die contacten.

Het archief test elke cartridge daarom in drie stappen. De stappen zijn niet origineel — iedereen die in Nederland zelfstandig retro-games verkoopt doet iets vergelijkbaars — maar ze worden hier consequent toegepast, zonder shortcut. De resultaten gaan in het register, en wat in het register staat, gaat op de paslijst.

Stap 01: visuele inspectie

De cartridge komt onder een verstelbare werklamp op de bok. Ik kijk eerst naar de buitenkant van de behuizing — krassen op het label, scheuren langs de naad, een ontbrekende of vervangen sticker. Dat soort dingen gaan rechtstreeks naar het register en, als ze relevant zijn voor de waardering, ook naar de productpagina. Niemand wordt blij van een «mint»-vermelding op een cartridge die in werkelijkheid een vervangen label heeft.

Vervolgens komt de behuizing open — afhankelijk van het platform met een kruiskop-, een security-bit (de oude Nintendo’s) of door de schroefjes los te draaien (Sega Mega Drive, Master System). Onder de werklamp inspecteer ik:

• De koperen edge-connectoren: glanzend goud-koper = goed, dof grijs = oxidatie, groen = gevorderde corrosie.
• De printplaatje-soldeer: matte, donkere blobjes wijzen op oude soldeer die misschien gehersoldeerd moet worden (zelden, gemiddeld één op twintig).
• De backup-batterij (alleen bij cartridges met save-RAM — Zelda, Pokémon, Final Fantasy): of hij lekt, of hij nog meet 2,8 V of meer. Een lege CR2032 vervangen is een vijf-minuten-job; een gelekte batterij is een hele middag.

Cartridges met zichtbare schade die de werking beïnvloeden gaan terug in de doos en op de «voor-onderdelen»-stapel. Die verkopen we niet als «werkende exemplaren». Wat we wel verkopen krijgt een eerlijke conditionsbeschrijving.

Stap 02: contact-reiniging

Als de visuele inspectie klaar is en de cartridge wordt aangenomen voor het archief, krijgen de edge-connectoren een schoonmaakbeurt. Het standaard-recept van het archief:

Een wattenstaafje, gedoopt in 99% isopropyl-alcohol (Brouwland, niet Bever), drie keer langs elk contact in dezelfde richting. Geen druk — de connector is van koper, niet van staal, en hard schrobben slijt hem voor je het weet. Werkplaats-instructie 2018, herzien 2023

Isopropyl 99% is de cruciale parameter. De 70%-variant die je in elke drogisterij vindt bevat te veel water; dat verdampt langzaam, en het verschil betekent in de praktijk een paar minuten extra wachten voor je de cartridge weer in de console kunt zetten. Voor één contact niet zo’n probleem, voor het twintigste van de dag wel.

Speciale gevallen:

• Sega-cartridges met dubbele connector-rij (Mega Drive 2 Power Base Converter, sommige Mark III-titels): twee aparte beurten, want het zijn elektrisch twee aparte connector-banen.
• N64-cartridges met de Magnavox-edge-protector: het zwarte plastic frame eerst eraf, anders kom je niet bij het laatste contact. De clip is fragiel, dus voorzichtig.
• Game Boy-cartridges: de oudste (1989-1993) hebben soms een matte beschermlaag op de contacten die je niet moet verwijderen. Twijfel je — meet de weerstand voor en na. Als hij verandert, was de laag belangrijk.

Stap 03: speeltest

Een cartridge die er goed uitziet en schoongemaakt is, is nog steeds geen geteste cartridge. De definitieve check is een doorloop-test van 30 minuten op het juiste platform. Ik volg een vaste route:

1. Koud starten: console aan, cartridge erin, opstart-screen tot hoofdmenu. Tijd vanaf inschakelen: max 8 seconden voor Mega Drive, 12 voor SNES, 20 voor N64.
2. Eerste level / eerste hoofdscherm: 5 minuten doorlopen. Hier check ik op grafische glitches (tile-corruptie wijst op gefaalde mask-ROM), audio-issues (gebroken kanalen wijzen op een gecorrupteerd YM2612-of S-DSP-pad).
3. Save & load: voor titels met save-RAM, één savefile maken, console uit, vijf seconden wachten, weer aan, load. Als de save corrupt is, gaat de backup-batterij eruit en wordt vervangen.
4. Controller-poort exercising: voor cartridges met multiplayer-modus, beide controllers proberen. Hier ontdek ik soms console-problemen die niet aan de cartridge liggen — die gaan dan op een aparte «console moet kapot»-lijst.
5. 30-minuten doorloop: spel doorspelen tot het natuurlijke punt waarop je bij een tweede speelsessie zou opslaan. Voor RPG’s is dat meestal het eerste dorp-gebouw; voor platformers het einde van wereld 1; voor puzzelers tien levels.

De test wordt onderbroken op het eerste teken van een herhaalbaar probleem. Een éénmalige glitch is niet voldoende reden om af te keuren, maar als hetzelfde probleem twee keer op dezelfde plek optreedt, gaat de cartridge naar de «te-rehersoldeer»-stapel of, als dat niet helpt, naar «voor-onderdelen».

Wat we niet testen (en waarom)

Eerlijkheid duurt het langst, dus drie dingen die niet standaard worden getest:

• End-game content: voor RPG’s test ik niet of je de eindbaas kunt verslaan. Dat zou voor één cartridge twee weken vergen. Wat ik wel test: dat de eerste save-load-cyclus werkt, want corrupte save-RAM is de standaard manier waarop oude RPG’s falen.
• Online functionaliteit: cartridges met online-modus (GBA Wireless Adapter, N64 Mario Kart-link, etc.) worden niet getest op multiplayer. Die infrastructuur bestaat niet meer.
• Region-mod compatibiliteit: het archief test op het oorspronkelijke regio-platform. NTSC-cartridges op een PAL-console hebben hun eigen verhaal, en dat geldt per cartridge. Vraag het in de mail als je een specifieke regio-vraag hebt.

Wat in het register komt

Bij elke cartridge die de drie stappen passeert, gaat de volgende informatie het register in:

• Datum van binnenkomst en bron (jumble-sale, particulier, museum-overdracht).
• Foto van de buitenkant (label, achterkant, eventueel originele doos).
• Conditie-tags: behuizing (mint/goed/matig), label (compleet/scheur/vervangen), contacten (goud/oxide/groen voor reiniging).
• Notitie bij Stap 03: welk hoofdmenu, welk eerste level, welke save-load resultaat.
• Tijdsmoment van de test (zodat ik bij retour kan terugzoeken welke werkdag-omstandigheden er waren).

Dat register staat op een SQLite-bestandje op de werkbank-laptop, niet in de cloud. Bij verkoop wordt de relevante info gekopieerd naar de productpagina — nooit alles, want het register bevat ook notities die niet voor de koper bedoeld zijn («heeft Frans-Albert binnengebracht, vraag bij retour eerst Frans-Albert» en dergelijke).

Volgende werkbank-notitie: hoe het archief save-RAM batterijen vervangt zonder de origine-sticker te beschadigen. Komt eind juni.